काठमाडौं, २४ साउन ।
देशभर मनसुनी वायुको प्रभाव कायम रहँदा वर्षा थप सक्रिय हुने संकेत देखिएको छ । मौसम पूर्वानुमानअनुसार कोशी, बागमती, गण्डकी, कर्णाली, लुम्बिनी र सुदूरपश्चिम प्रदेशका विभिन्न भू–भागमा भारी वर्षाको सम्भावना रहेकाले बाढी, पहिरो र डुबानको जोखिम बढ्ने देखिएको छ ।
हाल मनसुनको न्यून चापीय रेखा सरदर स्थान आसपास रहनुले मनसुनी प्रणाली सक्रिय अवस्थामा रहेको संकेत गर्छ। बिहानैदेखि कोशी, मधेस, बागमती, गण्डकी र कर्णालीका केही स्थानमा वर्षा भइरहेको छ। दैलेखको लोहारे खोलामा पछिल्लो एक घण्टामा १३ मिलिमिटर वर्षा मापन हुनु पनि वर्षाको सक्रियताको एउटा उदाहरण हो ।
पहाडमा पहिरो, तराईमा डुबानको जोखिम
भारी वर्षाको सम्भावना रहेको भूगोल हेर्दा पहाडी क्षेत्रमा पहिरोको जोखिम बढी देखिन्छ । विशेषगरी कोशी, बागमती र गण्डकीका हिमाली तथा पहाडी क्षेत्र, कर्णालीको पहाडी भू–भाग र लुम्बिनीका पहाडी तथा तराई क्षेत्र प्रभावित हुनसक्ने पूर्वानुमान छ ।
लगातार वा छोटो अवधिमा ठूलो वर्षा भएमा पहाडी सडकमा पहिरो जाने, सडक अवरुद्ध हुने तथा ग्रामीण बस्तीमा आवतजावत प्रभावित हुने सम्भावना हुन्छ । कमजोर भौगोलिक संरचना भएका क्षेत्रमा सामान्यभन्दा बढी वर्षा हुँदा साना खोलानाला तथा नदीमा पानीको बहाव तीव्र हुन सक्छ ।
तराई क्षेत्रमा भने वर्षाको अर्को जोखिम डुबान र जलमग्नता हो । लुम्बिनी र सुदूरपश्चिमका तराई क्षेत्रका साथै मधेस, कोशी, बागमती र गण्डकीका केही तराई भू–भागमा मध्यम वर्षाको सम्भावना रहेकाले स्थानीय तहले पानी निकास तथा सम्भावित डुबान क्षेत्रको व्यवस्थापनमा ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ ।
दिउँसोको तुलनामा रातिको वर्षा अझ महत्वपूर्ण बन्न सक्छ । पूर्वानुमानअनुसार राति कोशी, गण्डकी र सुदूरपश्चिमका पहाडी तथा तराई क्षेत्र तथा बागमतीका पहाडी क्षेत्रमा एक–दुई स्थानमा भारी वर्षा हुनसक्नेछ ।
रातिको समयमा उद्धार तथा आवतजावत कठिन हुने भएकाले जोखिमयुक्त क्षेत्रका बासिन्दाले मौसमको अवस्थाप्रति विशेष ध्यान दिन आवश्यक हुन्छ । पहिरोको जोखिम भएका सडकखण्डमा रातिको यात्रा थप जोखिमपूर्ण बन्न सक्छ । लुम्बिनी प्रदेशका पहाडी र तराई दुवै क्षेत्रमा भारी वर्षाको सम्भावना देखिएकाले प्रदेशका लागि जोखिम दोहोरो छ। पहाडी क्षेत्रमा पहिरो तथा खोलानालामा आकस्मिक बाढीको जोखिम रहँदा तराई क्षेत्रमा डुबानको सम्भावना रहन्छ ।
विशेषगरी बुटवल–पाल्पा, सिद्धार्थ राजमार्ग आसपासका पहाडी सडक तथा तराईका होचा भू–भागमा वर्षाको प्रभावलाई ध्यानमा राखेर स्थानीय प्रशासन, सुरक्षा निकाय र स्थानीय तहले पूर्वतयारीलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्ने देखिन्छ ।
पूर्वतयारी नै जोखिम घटाउने मुख्य उपाय
मौसम पूर्वानुमानले भारी वर्षाको सम्भावना देखाइसकेकाले जोखिमयुक्त क्षेत्रको पहिचान, नदी तथा खोलाको निगरानी, पहिरो सम्भावित सडकमा नियमित अनुगमन र आपत्कालीन उद्धार टोलीलाई तयारी अवस्थामा राख्नु आवश्यक देखिन्छ ।
नागरिकले पनि नदी, खोला तथा पहिरो सम्भावित क्षेत्रमा अनावश्यक आवतजावत नगर्ने, रातिको समयमा जोखिमयुक्त सडकमा यात्रा नगर्ने तथा आधिकारिक मौसम सूचना नियमित रूपमा हेर्ने आवश्यकता छ ।
